Data en digitale systemen spelen een steeds grotere rol in besluiten over zorg, wonen, energie, bereikbaarheid en dienstverlening. Met behulp van cijfers en modellen worden keuzes gemaakt die het dagelijks leven raken.

Het rapport sluit aan bij Europese en landelijke analyses over autonomie en afhankelijkheid. Waar die gaan over Europa en Nederland, laat dit rapport zien wat dat betekent voor Fryslân en wat dit vraagt van bestuurders, organisaties en inwoners. Het thema is ook opgenomen in het landelijke regeerakkoord.

'Autonomie voor Fryslân' gaat over hoe data en digitale systemen invloed hebben op besluiten in Fryslân. Steeds vaker worden keuzes voorbereid met cijfers en modellen. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij onderwerpen als zorg, wonen, energie en bereikbaarheid. Deze systemen helpen om informatie te ordenen. Maar ze bepalen ook steeds vaker wat mogelijk lijkt en wat niet.

Dat roept een belangrijke vragen op: Wie mag hierover meebeslissen? Wie kiest welke gegevens worden gebruikt. Wie bepaalt hoe cijfers worden uitgelegd? En wie controleert of dat eerlijk gebeurt?

Het rapport laat zien dat het niet alleen om techniek gaat. Het gaat om hoe we samen besluiten nemen. Door op tijd afspraken te maken over het gebruik van data en systemen, kunnen gemeenten en andere organisaties invloed houden op hun beleid. Het rapport geeft richting voor keuzes die passen bij Fryslân en zijn inwoners.

Het rapport bestaat uit een inleiding, zeven afzonderlijk gepubliceerde hoofdstukken en een casus. 

De inleiding introduceert de centrale vraag naar digitale autonomie en bestuurlijke regie. Hoofdstuk 1 analyseert de rol van cijfers en modellen in besluitvorming. Hoofdstuk 2 werkt het begrip data-autonomie uit. Hoofdstuk 3 onderzoekt de verhouding tussen regionale en landelijke systemen. Hoofdstuk 4 plaatst het onderwerp in Europees perspectief. Hoofdstuk 5 behandelt de nationale kaders. Hoofdstuk 6 analyseert digitale afhankelijkheid. Hoofdstuk 7 brengt de bestuurlijke handelingsruimte in kaart en werkt het handelingsperspectief uit voor collegeakkoorden en bestuurlijke keuzes in 41 concrete actiepunten, geordend naar zeven bestuurlijke domeinen.

Het rapport bevat 41 aanbevelingen voor bestuurders en organisaties. De aanbevelingen gaan over:

• Op tijd meedenken bij de voorbereiding van beleid.
• Kunnen uitleggen waar cijfers en modellen vandaan komen.
• Samenwerken binnen Fryslân.
• Duidelijke afspraken maken over wie verantwoordelijk is en hoe systemen blijven werken.

De aanbevelingen zijn bedoeld als hulpmiddel. Ze vragen meestal geen grote investeringen, maar wel goede afspraken. Door hier samen aan te werken, houden bestuurders en raden invloed op hoe digitale systemen worden gebruikt.